Wiadomość zawsze przychodzi w najgorszym momencie. Twoje konto zostanie dziś zamknięte. Czeka przesyłka — zapłać 5 zł, by ją zwolnić. Cześć mamo, zgubiłem telefon, to mój nowy numer. Są tak zrobione, by cię poganiać, i tak, by wyglądać wiarygodnie. Siedzieć z kciukiem nad linkiem i zastanawiać się, czy tak czy siak wyjdzie się na naiwnego — to paskudna chwila. I przydarza się codziennie ludziom ostrożnym i zaradnym.
Zrobiliśmy na tę chwilę małą, bezpłatną rzecz. Nazywa się My Scam Sense i jest tutaj: **valoraparentis.com/my-scam-sense**.
Co potrafi
Wklej wiadomość, która cię niepokoi — SMS, e-mail, razem z nagłówkami — a narzędzie wskaże sygnały ostrzegawcze po kolei. Dotknij dowolnego sygnału, by przeczytać prostymi słowami, dlaczego wart jest drugiego spojrzenia. Wypatruje sztuczek, które wciąż działają:
- Fałszywa pilność — działaj teraz, w ciągu 24 godzin, ostateczne wezwanie. Oszuści poganiają cię, żebyś się nie zastanowił.
- Prośba o kod, hasło lub płatność — prawdziwy bank ani prawdziwa firma nigdy nie proszą o ich podanie.
- Wygrane i zwroty, o które nie prosiłeś — loteria, w której nie grałeś, zwrot podatku, przesyłka do zwolnienia za drobną opłatą.
- Linki, które nie prowadzą tam, gdzie twierdzą — adresy łudząco podobne albo widoczny tekst kryjący inny cel. Narzędzie pokazuje prawdziwy link.
- Nadawca, który się nie zgadza — darmowe konto pocztowe piszące w imieniu twojego banku albo „Szanowny Kliencie” tam, gdzie powinno być twoje imię.
Jedyna rzecz, której nigdy nie zrobi
Nigdy nie powie ci, że wiadomość jest bezpieczna. To nie jest brak, który zamierzamy uzupełnić — to cały zamysł.
Żadne narzędzie nie ma racji za każdym razem. A dwa sposoby pomyłki nie ważą tyle samo: ostrzec za dużo — tracisz trzydzieści sekund na sprawdzenie czegoś prawdziwego. Ostrzec za mało — ktoś traci oszczędności. Powiedzieć przestraszonej osobie, że oszustwo jest w porządku, to jedyny błąd, którego nie da się cofnąć, więc nie budujemy przycisku, który mógłby to zrobić. Żadnego zielonego znaczka, żadnego „czysto”, żadnego werdyktu.
Zamiast tego dostajesz albo „ta wiadomość ma pewne sygnały ostrzegawcze” wraz z powodami, albo „nic oczywistego nie rzuciło się w oczy — ale to nie to samo co bezpieczna”. Oba kończą się tak samo: jeśli sprawa jest ważna, skontaktuj się z firmą sam, korzystając z numeru lub strony, które znajdziesz ty — na rachunku, na odwrocie karty, przez wyszukiwarkę — nigdy z danych podanych w wiadomości.
Naucz się raz, korzystaj przez całe życie
Jest druga zakładka, Ucz się i ćwicz: garść nawyków, które wyłapują większość oszustw, oraz dziesięć realistycznych przykładów do sprawdzenia — część to oszustwa, część to zupełnie prawdziwe wiadomości, które tylko wyglądają alarmująco. Zgadujesz, a potem widzisz, co je zdradzało.
To celowe. Narzędzie, które trzeba otwierać za każdym razem, pomaga tylko wtedy, gdy się o nim pamięta. Samodzielne rozpoznawanie kształtu takich wiadomości pomaga w chwili, gdy telefon zawibruje, a nie ma kogo zapytać.
Bezpłatne, prywatne i wciąż rozwijane
Bez rejestracji, bez opłat, nic do instalowania. Otwiera się w przeglądarce na telefonie, tablecie lub komputerze i działa dalej bez internetu, gdy jest już otwarte. Jest po angielsku, francusku, niemiecku, hiszpańsku, włosku i polsku.
Nic, co wkleisz, nie opuszcza Twojego urządzenia. Sprawdzanie odbywa się w przeglądarce, na twoim własnym telefonie lub komputerze — wiadomość nie jest wysyłana, zapisywana ani przekazywana nam. To ma znaczenie, bo w wiadomościach, które najbardziej chce się sprawdzić, jest zwykle twoje nazwisko, twój bank albo twoja rodzina.
To wczesny prototyp, którym dzielimy się otwarcie w nadziei, że pomoże. Nie wyłapie każdego oszustwa, a oszustwa zmieniają się co tydzień. Traktuj je jak drugą parę oczu i sposób na naukę sygnałów — nie jak gwarancję.
Jeśli coś już się wydarzyło
Jeśli pieniądze już wyszły, to inne zadanie, a szybkość liczy się bardziej niż wszystko powyżej. Po oszustwie przeprowadza przez spokojną kolejność rzeczy — najpierw bank, potem zgłoszenie. I nie ma się czego wstydzić: to zawodowe grupy, którym codziennie udaje się oszukać bystrych ludzi.
Gdzie szukać prawdziwej pomocy
- CERT Polska (incydent.cert.pl) — zgłoszenie podejrzanej strony lub wiadomości; podejrzane SMS-y przekazuj bezpłatnie na numer 8080.
- Policja — zawiadomienie o przestępstwie; w nagłym wypadku 112.
- CBZC, Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości (cbzc.policja.gov.pl) — sprawy z zakresu cyberprzestępczości.
- Twój bank, pod numerem, który znajdziesz sam — na odwrocie karty lub na wyciągu, nigdy z wiadomości.
Jeśli sprawi, że jedna osoba zatrzyma się na trzydzieści sekund przed dotknięciem linku, spełniło swoje zadanie. Jest bezpłatne, jest właśnie tutaj i jest Twoje — korzystaj i udostępniaj. (Jego rodzeństwo, jeśli komuś się przyda: My Voice, My Day i My Phone.)